De Onafhankelijke Ziekenfondsen, met Helan in Vlaanderen, zien dat de federale regering signalen geeft over de mogelijke corrigerende maatregelen naar aanleiding van de werkloosheidshervorming. Dat is een stap in de goede richting. Tegelijk blijft de sociale nood bij mantelzorgers en de mensen voor wie zij zorgen bijzonder groot.

De werkloosheidshervorming, en vooral de beperking in de tijd van de uitkeringen, brengt duizenden mantelzorgers in een moeilijke situatie. Tot 2025 werd hun sociale situatie nog mee bekeken tijdens de periodieke controles, waardoor zij recht hadden op een werkloosheidsuitkering. Dat systeem was niet perfect en bood geen volledige zekerheid, maar het vormde wel een financieel vangnet voor mensen die met bijzonder zware menselijke en sociale situaties te maken hebben.

In het nieuwe kader wordt met die realiteit onvoldoende rekening gehouden. Bij de RVA bestaat wel een maatregel die mensen tot maximaal 48 maanden kan vrijstellen van de verplichting om werk te zoeken, maar die oplossing volstaat niet. Ze compenseert het inkomensverlies niet en biedt ook geen structurele en duurzame garantie op financiële zekerheid voor mantelzorgers die zich in zeer veeleisende situaties bevinden.
​
​De voorbije maanden hebben tal van maatschappelijke organisaties en verenigingen de alarmbel geluid. Verschillende partijen binnen de federale meerderheid erkennen ondertussen de problematiek en spreken over corrigerende maatregelen. Zowel meerderheid als oppositie dienden ontwerpresoluties in bij het federaal parlement. De oppositie heeft ook een wetsvoorstel ingediend, maar de urgentie daarvan werd niet erkend. Ondertussen blijven mantelzorgers in onzekerheid leven.

Een essentiële maar kwetsbare groep

Mantelzorgers zijn een onmisbare schakel in ons zorg- en ondersteuningssysteem. Tegelijk zijn ze vaak zelf kwetsbaar op fysiek, mentaal en financieel vlak. De informele hulp van mantelzorgers is geen vervanging voor professionele hulp, maar een aanvulling daarop. En vaak bepaalt hun hulp de doeltreffendheid die toelaat dat hulpbehoevende mensen thuis kunnen blijven wonen.

Uit meerdere studies blijkt dat tussen 13% en 24% van de Belgische bevolking mantelzorger is. Daarmee behoort België tot de Europese landen met het hoogste aandeel mantelzorgers. Op 1 september 2025 waren 30.182 personen officieel erkend als mantelzorger, waarvan 6.838 met bijbehorende sociale rechten. De economische waarde van informele zorg werd geschat op 22,27 miljard euro per jaar (schatting 2017). Een duidelijke illustratie van het maatschappelijke en budgettaire belang van hun inzet.

Voor de Onafhankelijke Ziekenfondsen is het cruciaal dat de federale parlement zo snel mogelijk een overgangsmaatregel goedkeurt. Mantelzorgers die vandaag al een uitkering ontvangen, moeten die zonder beperking in de tijd kunnen behouden, minstens tot er een volwaardige federale regeling voor mantelzorgers uitgewerkt is.

De huidige federale erkenning is te beperkt en doet geen recht aan de werkelijke rol en omvang van mantelzorgers. Een ambitieuze hervorming van het statuut is nodig. Een die verder gaat dan de huidige sociale rechten, met minstens de volgende punten:

een vereenvoudiging van de medische erkenningscriteria voor de zorgbehoevende persoon
een herziening van de toegangsvoorwaarden tot sociale rechten, onder andere bij palliatieve zorg
een activering en uitbreiding van bestaande rechten
de mogelijkheid om zorgverlof op te splitsen in dagen en/of uren
het meetellen van mantelzorgperiodes bij de berekening van pensioenrechten

De hervorming moet absoluut tot stand komen in overleg met vertegenwoordigers van patiënten en mantelzorgers en met de ziekenfondsen.
​
​Bovendien is het belangrijk om mantelzorgers die werken beter te ondersteunen. We moeten vermijden dat zij definitief uit de arbeidsmarkt verdwijnen en zelf in een precaire situatie terechtkomen. De bestaande regelingen, zoals tijdskrediet met zorgmotief, volstaan niet in hun huidige vorm. Meer flexibiliteit in de werkorganisatie, met actieve betrokkenheid van de werkgevers, is noodzakelijk.

Ziekenfondsen engageren zich op lange termijn

De Onafhankelijke Ziekenfondsen (met Helan in Vlaanderen) ondersteunen mantelzorgers al via verschillende diensten. Denk daarbij aan preventiecampagnes, gerichte begeleiding en/of onderzoeksinitiatieven. Dat engagement getuigt van onze wil om actief bij te dragen aan duurzame oplossingen.

De Onafhankelijke Ziekenfondsen roepen de regering op om de aangekondigde intenties om te zetten in concrete, snelle en structurele maatregelen. Door mantelzorgers volwaardig te erkennen en te ondersteunen, beschermen we een essentiële pijler van ons zorg- en solidariteitssysteem.

Bron: Onafhankelijke Ziekenfondsen