De programmawet van 18 juli 2025 beperkt het recht op werkloosheidsuitkeringen voortaan in de tijd. De maatregel wordt voor huidige werklozen stapsgewijs uitgerold in vijf golven tussen eind 2025 en juli 2026, afhankelijk van hoe lang ze werkloos zijn.

Toch is de hervorming niet op iedereen van toepassing. Voor bepaalde groepen verandert er niets. Het gaat om werklozen van 55 jaar en ouder met een loopbaan van minstens 30 jaar, werklozen met een kunstwerkuitkering, havenarbeiders en gelijkgestelde werknemers, evenals bepaalde specifieke doelgroepen (beschermingsuitkering, personen die werken in een maatwerkbedrijf enz.).

Monitoring

In deze tweede evaluatie analyseert de RVA grondig welke effecten de hervorming heeft op de eerste twee golven werklozen, namelijk mensen die al 8 tot 20 jaar werkloos zijn en personen die langer dan 20 jaar werkloos zijn. De conclusies van de monitoring moeten nog worden bevestigd door de volgende golven, maar wijzen nu al op de positieve effecten van de hervorming.

Wat zeggen de cijfers?

In maart 2026 vielen bijna 200.000 personen (195.367 om precies te zijn) onder de nieuwe beperking in de tijd van het recht op werkloosheidsuitkeringen. Een deel van die groep heeft recht op een uitbreiding of verlenging van zijn recht. Dat is bijvoorbeeld het geval voor mensen die een opleiding volgen richting een knelpuntberoep. Begin 2026 ging het om ongeveer 4.000 mensen.

Anticiperen op het einde van het recht

Veel mensen hebben geanticipeerd op het einde van hun recht door opnieuw aan het werk te gaan. De meesten van hen vonden een job in loondienst (57%). Een kleine minderheid van de betrokkenen gaat als zelfstandige aan de slag (5%).

Er is ook een grotere ‘spontane’ uitstroom van werkloosheid naar ziekte. Mogelijk gaat het om mensen die ziek waren terwijl ze werkloos waren. Toch blijft het aantal mensen dat instroomt in de ziekte- en invaliditeitsverzekering beperkter dan verwacht. Begin 2026 ging het om minder dan 15.000 personen.

Specifiek publiek

Voor de meeste mensen die het einde van hun uitkeringsrecht afwachten, volgt geen overstap naar werk, ziekte of pensioen. De lange werkloosheidsduur die kenmerkend is voor de eerste twee golven kan verklaren waarom de terugkeer naar werk beperkt blijft. Sinds het begin van 2026 kregen 23.322 personen een leefloon toegekend nadat hun recht op werkloosheids- of inschakelingsuitkeringen was verstreken in het eerste kwartaal van dit jaar.

Andere gegevens

Ook het aantal mensen dat instroomt in de specifieke uitkeringsstelsels voor personen met een handicap (integratie- of inkomensvervangende tegemoetkoming) neemt toe, net als het aantal mensen dat het statuut van mantelzorger opneemt.
Conclusies

De hervorming van het uitkeringsrecht heeft een positief effect op de terugkeer naar werk. Van alle uitstroom uit de werkloosheid die in maart 2026 werd geregistreerd, zowel vrijwillige uitstroom als uitstroom door het einde van het uitkeringsrecht, mondde meer dan 33% uit in een job in loondienst. Dat resultaat is bemoedigend omdat de huidige uitstroom voornamelijk bestaat uit mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Het onderstreept dat deze hervorming noodzakelijk was. De hervorming doet ook een aantal mensen terugkeren naar stelsels waaronder ze al vielen terwijl ze werkloos waren (ziekteverzekering, ondersteuning voor personen met een handicap, statuut van meewerkende echtgenoot).

Bron: VBO