Meer dan zes op de tien zelfstandigen (61%) zijn het voorbije jaar meerdere keren blijven doorwerken, hoewel hun lichaam ‘stop’ zei. Die hoge drang om te blijven werken ondanks dat de gezondheid het niet toelaat, komt vaker voor bij vrouwelijke zelfstandigen (66,1%) dan bij mannelijke zelfstandigen (54,7%). Naast werkdruk ligt een belangrijke verklaring in de bereikbaarheidsdruk die zelfstandigen voelen. Bijna de helft (46%) van de ondernemers en onderneemsters ervaart stress om altijd en overal beschikbaar te zijn.

Voor de derde keer peilt Acerta met de Welzijnsscan naar het welzijn van de zelfstandigen in ons land. Daarbij hanteert de hr-specialist een wetenschappelijk onderbouwd model, ontwikkeld met IDEWE. De meest opvallende vaststelling dit jaar: zelfstandigen hebben een hoge neiging tot presenteïsme. Dat wil zeggen dat ze blijven doorwerken, hoewel hun gezondheid dat eigenlijk niet toelaat. Maar liefst 61% van de bevraagde zelfstandigen deed dat het afgelopen jaar meerdere keren. Nog eens 19% is vorig jaar één keer blijven werken terwijl ze eigenlijk hadden moeten stoppen vanwege gezondheidsredenen.

Ellen Delvaux, onderzoeksexpert IDEWE: “Voor de Welzijnsscan werken we met een wetenschappelijk onderbouwd model dat niet alleen in kaart brengt hoe zelfstandigen zich voelen op vlak van mentaal welzijn, maar ook welke hulpbronnen en risicofactoren daarin een rol spelen. Zo maken we de samenhang tussen deze factoren en welzijn helder zichtbaar, waardoor we ook concrete handvaten kunnen aanreiken om welzijn bij zelfstandigen gericht te versterken.”

Vrouwelijke zelfstandigen rapporteren vaker een hoge drang om te blijven werken ondanks gezondheidsklachten (66,1%) dan hun mannelijke collega’s (54,7%). Bij de twintigers en dertigers komt een hoge vorm van presenteïsme beduidend vaker voor dan bij de oudere collega-zelfstandigen.

Clara D’hollander, welzijnsexpert bij Acerta: “Deze cijfers tonen duidelijk aan dat het voor veel ondernemers een uitdaging blijft om grenzen te bewaken en tijdig rust te nemen, zelfs wanneer het lichaam aangeeft dat dit nodig is. We zien daarbij dat een te hoge werkdruk de sterkste voorspeller is van presenteïsme. Daarnaast hangen ook de overlap tussen werk en privé, bereikbaarheidsdruk en financiële onzekerheid positief samen met dit gedrag. Tegelijk zijn sociale steun, autonomie en veerkracht beschermende factoren die het risico op presenteïsme helpen temperen. Ongeacht een bepaalde druk die bij het zelfstandigenbestaan komt kijken, blijven ondernemers wel hoopvol kijken naar hun job. Meer dan acht op de tien willen het komende jaar gewoon blijven verder doen wat ze doen. Dat komt vooral omdat ze hun werk zeer zinvol vinden, ongeacht de uitdagingen die het met zich meebrengt, blijkt uit ons onderzoek.” ​ ​ ​ ​

Bereikbaarheidsdruk: helft van de zelfstandigen staat altijd ‘aan’

Een belangrijke reden waarom zelfstandigen hun eigen gezondheid vaak op de tweede of derde plaats zetten, is het gevoel altijd en overal bereikbaar te moeten zijn. Maar liefst 46% van de zelfstandigen ervaart een hoge mate van bereikbaarheidsdruk. Slechts 27% beoordeelt die druk als laag. Na drie jaar metingen is er bovendien nog geen significante verbetering op dit vlak.

Het gevoel om altijd bereikbaar te moeten zijn, verschilt verder tussen groepen zelfstandigen. Zo blijkt uit de resultaten dat het hebben van personeel een rol kan spelen: zelfstandigen zonder werknemers ervaren in 44,1% van de gevallen een hoge bereikbaarheidsdruk. Bij zelfstandigen met personeel loopt dat aandeel sterk op, tot zelfs 70% bij werkgevers met meer dan 20 medewerkers. Verder valt op dat de oudste leeftijdscategorie die druk het minst voelt, gevolgd door de jongste leeftijdscategorie. Zelfstandigen tussen 25 en 54 jaar rapporteren de hoogste bereikbaarheidsdruk.

Clara D’hollander: “Door de technologische vooruitgang, versterkt door de thuiswerk- en digitale communicatiecultuur die sinds corona is ontstaan, heeft ‘beschikbaar zijn’ de voorbije jaren een heel nieuwe betekenis gekregen. Dat brengt onmiskenbaar kansen met zich mee, maar ook valkuilen waar zelfstandigen bewust mee moeten leren omgaan. Bij werknemers is er een recht op deconnectie, waardoor ze buiten de werkuren niet meer bereikbaar moeten zijn. Voor zelfstandigen bestaat dit wettelijk recht niet. Dat betekent echter niet dat ze daar geen nood aan hebben. Dat is een belangrijk aandachtspunt, zeker omdat bereikbaarheidsdruk één van de sterkste voorspellers blijkt te zijn van piekergedrag bij zelfstandigen – en dat heeft onvermijdelijk een impact op hun mentaal welzijn.”

Work-life interference: vooral jongere zelfstandigen worstelen ermee

In vele gevallen staan bij de zelfstandige het werk en het privéleven niet los van elkaar. Maar gaat dat (te) ver en hindert het werk het privéleven, dan spreken we van ‘work-life interference’. Bijna de helft (48%) van de zelfstandigen getuigt dat dat regelmatig tot (bijna) altijd het geval is. De Welzijnsscan geeft aan dat meer jongere zelfstandigen een hinderlijke work-life interference ervaren dan oudere (+45 jaar). De huidige cijfers tonen wel een significant lagere mate van work-life interference dan in 2023: 48% nu vs. 54% toen.

Clara D’hollander: “Hoe hoger de score op work‑life‑interference, hoe lager de passie die zelfstandigen voor hun werk ervaren. Wanneer het gevoel ontstaat dat het werk het privéleven in het nauw drijft, gaat dat niet alleen gepaard met minder passie, maar ook met meer piekeren en een hogere stressbeleving. De uitdaging voor zelfstandigen ligt dus in het vinden van een gezonde balans tussen werk en privé, tussen obstakels en hulpbronnen. Want hoe gedreven en gepassioneerd ze ook zijn, ook zelfstandigen hebben nood aan verbinding, steun, waardering en een realistisch werkritme.”

Bron: Acerta ontwikkelde in samenwerking met IDEWE een wetenschappelijk onderbouwde welzijnsscan op maat van zelfstandigen. De scan brengt niet alleen het actuele mentale welzijn van de zelfstandige in kaart, maar ook de hulpbronnen en risicofactoren in zowel de professionele als de privécontext die een invloed hebben op dat welzijn, m.a.w. wat hen onder druk zet en welke elementen hen net helpen of beschermen. In 2025 werd de zelfscan bij 1176 zelfstandigen afgenomen.