Verzet is een symbolische daad geworden. Dat zien we elke dag terug in uiteenlopende domeinen zoals geopolitiek, sociaal overleg en verandermanagement in onze bedrijven. De oorzaak: de terugkeer en overweldigende bevestiging van sterke machthebbers en leiders. En het gevoel dat we gedwongen worden om ongewenste en ongewenste veranderingen te ondergaan.
Wat is het lot van degenen die zich tegen verandering verzetten? In het beste geval is dat onverschilligheid. Vaker zijn het beledigingen en uitsluiting. De manier waarop verandering vandaag de dag wordt aangestuurd, eist veel slachtoffers. Veel te veel. Veel talent wordt verspild of gaat zelfs verloren. Wat kunnen we doen?

We zien drie dimensies waarop actie kan worden ondernomen om te voorkomen dat we meegesleept worden in een ongebreidelde race naar chaos en nevenschade. Een gevoel voor gemeenschapszin, geduld en beschikbaarheid voor anderen zouden passende antwoorden kunnen zijn op de bulldozers die koste wat kost vooruit willen. Uitleg aan de hand van drie vriendelijk provocerende vragen.

Verzet tegen verandering, een verloren strijd omdat het collectief niet meer bestaat?

Het is meer dan een klein deuntje dat we af en toe horen. Postulaat: we worden omringd door individualistische ‘waarden’ die beetje bij beetje de groepsgeest hebben gedood, de sociale cohesie die het noodzakelijke bindmiddel blijft voor elk bedrijfsproject.

Bij elk transformatieproces, aangezien iedereen in de eerste plaats denkt aan het voldoen aan zijn eigen verwachtingen, wordt het onmogelijk om een front te vormen en tegenvoorstellen te doen die de collectieve behoeften verenigen. Vakbonden bijvoorbeeld hebben over het algemeen een groot deel van hun ‘invloed’ op de werknemers verloren, omdat ze er niet in slagen hen te verenigen en vooral niet kunnen inspelen op individuele behoeften. Dit verklaart waarom vakbonden en verenigingen demonstreren zonder dat dit enig effect heeft, afgezien van enkele kleine overlast voor een steeds kleiner wordende groep werknemers die er overigens steeds minder om geven.

De vaststelling is duidelijk, maar geeft slechts een deel van de realiteit weer. In werkelijkheid heeft namelijk niemand er belang bij dat de teamgeest (en dus het algemeen belang) verdwijnt. Het gevoel van saamhorigheid – gezelligheid, uitwisseling, vriendschap… – blijft tegen wil en dank een van de fundamentele behoeften van elk individu en het bedrijf is vandaag de dag ongetwijfeld een van de laatste plaatsen waar dit gemakkelijk kan worden gecultiveerd. Een tip voor wie het horen wil…

Gezien de steeds korter wordende cycli is het soms voldoende om gewoon af te wachten…

Een ander kenmerk van verandering zoals die vandaag de dag wordt opgevat, is snelheid. We gaan door, ongeacht de opmerkingen die de ronde doen… Als we snel moeten handelen, is dat omdat de tijd dringt. De levensduur van sterke, ongeremde machten is beperkt. Mensen komen en gaan, functies en verantwoordelijkheden veranderen, leiders volgen elkaar op…
Misschien volstaat het dan om te wachten op de volgende cyclus, die gunstiger of op zijn minst minder destructief zou kunnen zijn? Niet echt.

Veranderingen (doorvoeren en ongedaan maken) komen steeds vaker voor in bedrijven en putten managementteams uit die nog niet eens de tijd hebben gehad om te leren samenwerken.
Het komt zelden voor dat machtswisselingen continuïteit garanderen. In de meeste gevallen zien we eerder een vorm van afwisseling en wordt de energie besteed aan het ongedaan maken van wat onder het vorige bewind is ondernomen. Het wordt dringend noodzakelijk om weer geduld te krijgen en te accepteren dat de herinnering aan onze samenlevingen en organisaties moet worden gerespecteerd.

Luisteren naar mensen die over zichzelf praten, eindelijk van gedachten wisselen als het over anderen gaat…

Je moet ook in staat zijn om te kijken naar en te luisteren naar ego’s die zich moeten uiten. Veel sterke leiders handelen in de eerste plaats om zichzelf volledig te ontplooien. Macht is een zoektocht op zich en niet alleen een project om een narcistische trip te bevredigen. Vaak handelen we zo omdat we er zeker van zijn dat we gelijk hebben en vertrouwen hebben in ons vermogen om de wereld te veranderen. De grens tussen een gebrek aan nederigheid en de vastberaden wil om een probleem op te lossen waar vele anderen hun tanden op hebben gebroken, is dun. Dat kunnen we begrijpen en accepteren.

Paradoxaal genoeg biedt deze situatie, die we met enige spijt en veel ironie beschrijven, ook kansen. Verblind door hun eigen glans hebben autocratische leiders weinig oog voor de mensen om hen heen. Deze min of meer voltooide vorm van ‘egocentrisme’ biedt een vruchtbare bodem voor het nemen van initiatief, in directe nabijheid van de teams in het veld, waar collega’s samen leven en werken. Kansen om projecten te ontwikkelen die gebaseerd zijn op gezond verstand, veel beter dan daden van verzet.

Jean-Paul Erhard