We horen regelmatig dat Europa – en bijgevolg ook zijn naties, instellingen, waarden en… bedrijven! – de opkomst van drie imperiums die vastbesloten lijken om de wereld onder elkaar te verdelen, niet zal overleven. Het is moeilijk om vertrouwen te hebben in de toekomst in het licht van de recente gebeurtenissen. Tot nu toe hebben we de veranderingen in de moderne wereld ondergaan als een reeks aanvallen die erop gericht zijn ons te laten verdwijnen. Waarom? Omdat onze cultuur en meer bepaald onze manier van denken gebaseerd zijn op twijfel. We moeten, zo wordt ons verteld, tegen onszelf kunnen denken…

Op ‘intellectueel’ vlak is dat stimulerend. Op ‘operationeel’ vlak lopen we echter systematisch achterop. De tijd van twijfel, van reflectie, van regelgeving, van overleg… Die ons vaak in de positie plaatst van waarnemer of commentator van ontwikkelingen die in hoog tempo worden doorgevoerd door dictators en piraten. Wordt het niet eens tijd om het roer om te gooien?

Tegen jezelf denken, een mooi principe dat vaak uitmondt in zelfvernietiging

In onze westerse Europese cultuur neemt twijfel een centrale plaats in. Dit is het resultaat van een lange traditie die ons vermogen tot redeneren en ons kritisch denkvermogen heeft ontwikkeld. Het stelt ons in staat om de opeenvolgende gebeurtenissen en veranderingen te analyseren, ze te begrijpen en manieren te vinden om ons eraan aan te passen.

Dat kost tijd… Het kan ook ons vermogen om te handelen lamleggen. De cultuur van twijfel zet ons ertoe aan verschillende opties af te wegen, alternatieven te overwegen en regelgeving op te stellen om misstanden te voorkomen. En dat terwijl anderen besluiten om er gewoon voor te gaan, ongeacht de uiteindelijke gevolgen.

Het zijn twee tegengestelde denkwijzen: enerzijds de ‘intellectuele’ eis en anderzijds het vastberaden handelen. Enerzijds het gevoel voor nuance en anderzijds de kracht van beweging. Matigheid en een zekere vorm van brutaliteit.
Misschien zitten we vast in een denkpatroon dat we nog verder doorvoeren door iedereen uit te nodigen om tegen zichzelf in te gaan. Interessant voor de hersencellen, maar schadelijk en zelfs destructief voor het beheer van onze zekerheden.

Zichzelf het recht geven om arrogant te zijn

Het is natuurlijk mogelijk om deze twee benaderingen met elkaar te verzoenen en een evenwicht te vinden tussen denken en doen. Maar ondertussen hebben we nog een andere zorg. Die heeft te maken met ons zelfvertrouwen. Met de cultuur van twijfel hebben we ook een sterke afkeer van arrogantie ontwikkeld. Kortom, onze organisaties accepteren geen mensen die luidkeels standpunten verkondigen die definitief lijken.

Groot zelfvertrouwen tonen wordt niet gewaardeerd. Het lijkt zelfs beter om je kwetsbaar op te stellen… Echt waar?

We kunnen niet ontkennen dat het in onze bedrijven, instellingen en alle instanties die het collectief organiseren, om machtsverhoudingen en macht gaat. Om vooruitgang te boeken, zijn natuurlijk de kwaliteit van de argumenten die we ontwikkelen belangrijk, maar ook de overtuiging en energie die we met onze collega’s delen. Zelfverzekerd zijn is nooit een tekortkoming. Integendeel. Ieder van ons heeft het recht om arrogant te zijn wanneer onze werkuren en opgebouwde vaardigheden ons in staat stellen de weg te wijzen.

Zelfvertrouwen. Vertrouwen in anderen.

Waarom is dit belangrijk? Omdat de mensen om ons heen lijden onder onzekerheid. We bevinden ons in een crisis. Een permanente crisis.
En hoewel we het waarschijnlijk niet hebben zien aankomen, worden ook de fundamenten van onze samenlevingen en bedrijven – namelijk de kunst van het onderhandelen, het bereiken van consensus en dialoog – vandaag de dag als decadent beschouwd. Op alle gebieden nemen machtsvertoon toe. Maar dat is niet wat we willen.

Het is tijd om een keuze te maken als we willen voorkomen dat we het slachtoffer worden van ons eigen kritische vermogen.
De cultuur van twijfel die we graag in stand houden, is een luxe in de omgeving waarin we leven. Ze kan een drijfveer worden, op voorwaarde dat we er een voorliefde voor risico’s en het gebruik van ons vermogen tot vernieuwing (wat we veerkracht kunnen noemen, voor wie dat zo wil) aan koppelen . Het is eigenlijk gewoon een kwestie van vertrouwen, zowel in onszelf als in anderen.
Geconfronteerd met de radicale veranderingen die gaande zijn en die ons versteld doen staan, hebben we behoefte aan kalmte en kracht, aan reflectie en snelheid, aan empathie en strijdlust. Niets daarvan is onverenigbaar. Niets daarvan is onmogelijk.

Jean-Paul Erhard