Elk jaar sterven meer dan 840.000 mensen aan gezondheidsaandoeningen die verband houden met psychosociale risico’s, zoals lange werkuren, jobonzekerheid en intimidatie op het werk. Deze werkgerelateerde psychosociale risico’s worden voornamelijk in verband gebracht met hart- en vaatziekten en psychische aandoeningen, waaronder zelfdoding, zo blijkt uit een nieuw wereldwijd rapport van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO).

Het rapport stelt ook vast dat deze risico’s jaarlijks verantwoordelijk zijn voor bijna 45 miljoen (voor invaliditeit gecorrigeerde) verloren levensjaren. Dit weerspiegelt het aantal gezonde levensjaren dat verloren gaat door ziekte, handicap of vroegtijdig overlijden. Naar schatting leiden deze risico’s elk jaar tot economische verliezen ter belope van 1,37% van het mondiale bbp.

Het rapport, The psychosocial working environment: Global developments and pathways for action, benadrukt de toenemende impact van de manier waarop werk wordt ontworpen, georganiseerd en beheerd op de veiligheid en gezondheid van werknemers. Het waarschuwt dat psychosociale risicofactoren — waaronder lange werkuren, jobonzekerheid, hoge eisen in combinatie met weinig controle, pesten op het werk en intimidatie — schadelijke werkomgevingen kunnen creëren als ze niet worden aangepakt.

Wat is de psychosociale werkomgeving?

Het rapport introduceert de psychosociale werkomgeving als de elementen van werk en van interacties op de werkplek die verband houden met de manier waarop banen worden ontworpen, hoe werk wordt georganiseerd en beheerd, en met het bredere beleid, de praktijken en procedures die het werk sturen. Deze elementen, zowel afzonderlijk als in combinatie, beïnvloeden de gezondheid en het welzijn van werknemers, evenals de prestaties van organisaties.

Om psychosociale risico’s beter te begrijpen, stelt het rapport drie onderling samenhangende niveaus van de werkomgeving voor:

• Ten eerste de aard van het werk zelf, waaronder de eisen, verantwoordelijkheden, de aansluiting op de vaardigheden van werknemers, de toegang tot middelen, en de vormgeving van taken (zinvolle, gevarieerde taken, en het benutten van vaardigheden).
• Ten tweede de manier waarop werk wordt georganiseerd en beheerd, met inbegrip van rolduidelijkheid, verwachtingen, autonomie, werkbelasting, werktempo, toezicht en ondersteuning.
• Ten derde het bredere beleid, de praktijken en procedures op de werkplek die het werk sturen. Hieronder vallen arbeids- en werktijdregelingen, het beheer van organisatieverandering, digitale monitoring, prestatie- en beloningsprocessen, beleids- en beheersystemen inzake veiligheid en gezondheid op het werk, procedures om geweld en intimidatie op het werk te voorkomen, en mechanismen voor raadpleging en inspraak van werknemers.

Het rapport benadrukt dat psychosociale risico’s voortkomen uit deze elementen en kunnen worden voorkomen via organisatorische benaderingen die de onderliggende oorzaken aanpakken. Het wijst ook op het belang om psychosociaal risicobeheer te integreren in systemen voor veiligheid en gezondheid op het werk, ondersteund door sociaal overleg tussen overheden, werkgevers en werknemers.

Wijdverspreide blootstelling

Hoewel veel psychosociale risico’s niet nieuw zijn, veranderen ingrijpende transformaties in de arbeidswereld — waaronder digitalisering, artificiële intelligentie, telewerk en nieuwe arbeidsregelingen — de psychosociale werkomgeving ingrijpend. Deze veranderingen kunnen bestaande risico’s verergeren of nieuwe risico’s creëren als ze niet goed worden aangepakt. Tegelijk kunnen ze kansen bieden voor een betere arbeidsorganisatie en meer flexibiliteit, en vereist dit een proactieve aanpak.

“Psychosociale risico’s worden een van de belangrijkste uitdagingen voor veiligheid en gezondheid op het werk in de moderne arbeidswereld,” zegt Manal Azzi, Teamleider voor systemen en beleid voor veiligheid en gezondheid op het werk bij de ILO. “De psychosociale werkomgeving verbeteren is essentieel, niet alleen om de mentale en fysieke gezondheid van werknemers te beschermen, maar ook om de productiviteit, de prestaties van organisaties en duurzame economische ontwikkeling te versterken.”

Door deze risico’s proactief aan te pakken, zo besluit het rapport, kunnen landen en ondernemingen gezondere werkplekken creëren die zowel werknemers als organisaties ten goede komen, terwijl ook de productiviteit en de economische weerbaarheid worden versterkt.

Bron: ILO