Vier op de tien zorgmedewerkers (38%) ervaarde in 2025 minstens af en toe agressie van externen, zoals patiënten of bezoekers. 7,5% ervaarde dergelijk gedrag zelfs van de eigen collega’s. Agressie uit zich daarbij in verschillende vormen, waaronder verbale agressie, bedreigingen en fysieke incidenten, en heeft een duidelijke impact op het welzijn en functioneren van medewerkers. Dat zegt Belgische externe dienst voor preventie en bescherming op het werk IDEWE, naar aanleiding van Dag van de Verpleging, in haar recente onderzoek*.

“Agressie tast het psychosociaal welzijn van medewerkers aan”, zegt Sofie Vandenbroeck, Verantwoordelijke Kennis, Informatie en Research bij IDEWE. “Ze voelen zich minder veilig, minder betrokken en nemen vaker afstand van hun werk. Op langere termijn verhoogt dat ook het risico op uitval, wat dan weer meer druk op de overgebleven collega’s legt. Daarom kaarten we deze problematiek aan en benadrukken we het belang van preventie, met name in de zeer krappe arbeidsmarkt in de zorg.”

Combinatie van factoren

De cijfers tonen dat agressie in de zorgsector in de eerste plaats van buitenaf komt. In totaal ervaart 38% van de zorgmedewerkers minstens af en toe extern geweld. Sofie Vandenbroeck: “Met name in algemene ziekenhuisafdelingen heb je per definitie vaak te maken met mensen die in een stressvolle en onzekere situatie zitten, soms met heel slecht nieuws als eindpunt. Daar komen soms nog lange en onduidelijke wachttijden bovenop, die ze soms interpreteren alsof niemand naar hen omkijkt. Dat is een explosieve combinatie van factoren.”

In andere omgevingen – zoals woonzorgcentra, psychiatrische instellingen of voorzieningen voor jongeren – heb je dan weer te maken met agressie die gelinkt is aan een onderliggend ziektebeeld, waarbij agressief gedrag een symptoom is. “Dat zien we bijvoorbeeld op geriatrische afdelingen, psychiatrische afdelingen of op spoeddiensten waar men vaak geconfronteerd wordt met middelengebruik. Dat we in de zorg dus hogere agressiecijfers zien dan elders, is niet onlogisch. Maar tegelijk is bijna 40% erg hoog, en we geloven dat het beter kan.”

Tegelijk kampen zorgmedewerkers zelf vaak met hoge werkdruk en emotioneel belastende omstandigheden, waardoor spanningen ook tussen collega’s kunnen oplopen. “Ook hier valt dus wat hogere interne agressie te verwachten, maar het moet de ambitie zijn om die 7,5% sterk naar beneden te krijgen. Zeker omdat net de steun van collega’s een cruciale buffer vormt bij de verwerking van externe agressie.”

Verschillende vormen van agressie

Agressie uit zich in verschillende vormen, zowel bij extern als intern geweld. Bij extern geweld ervaart 32% van de zorgmedewerkers minstens af en toe verbale agressie, gevolgd door bedreigingen met fysiek geweld (26%) en fysieke agressie, zoals slaan of duwen (17%). Bij intern geweld zien we dezelfde volgorde, met 5% dat verbale agressie rapporteert, 3% bedreigingen en 2% fysieke incidenten.

“Het is logisch dat vooral verbale en psychische agressie het vaakst voorkomen”, zegt Sofie Vandenbroeck. “Fysieke agressie gaat in veel gevallen ook gepaard met verbale agressie. Net omdat die vormen minder zichtbaar zijn dan fysieke incidenten, worden ze soms onderschat, terwijl ze een grote invloed hebben op hoe medewerkers hun werk ervaren. Bovendien kunnen meerdere kleinere incidenten zich opstapelen, waardoor de draaglast voor medewerkers steeds zwaarder wordt, tot die – ogenschijnlijk plots – onhoudbaar blijkt.”

Wat kan je doen bij agressie op het werk?

Zowel werkgevers als werknemers kunnen concrete stappen zetten om agressie te voorkomen én er doeltreffend mee om te gaan. Agressie ontstaat in de zorg vaak geleidelijk, door onzekerheid, frustratie en tijdsdruk, al kan ze in sommige situaties, zoals bij pathologische agressie, ook plots optreden. De-escalatie start daarbij met zelf rustig blijven. Dat lijkt eenvoudig, maar is vaak net het moeilijkste, omdat we instinctief reageren. Net daarom is het belangrijk dat zorgmedewerkers zichzelf leren reguleren om professioneel te blijven handelen en escalatie te voorkomen.

Bron – De gegevens zijn gebaseerd op resultaten uit IDEWE’s bevragingen bij werknemers in de zorgsector in het kader van psychosociaal welzijn (RAPSi – risicoanalyse psychosociale aspecten). De resultaten geven zelfgerapporteerde ervaringen weer die zich ‘minstens af en toe’ voordoen. Onderzoek uitgevoerd door IDEWE bij 3.473 respondenten in 2025, representatief voor de Belgische werkende bevolking.