De realiteit van de meeste wervingsprocessen is tegenwoordig gebaseerd op het centrale belang dat wordt gehecht aan soft skills. En we horen regelmatig dat dit gerechtvaardigd is omdat andere vaardigheden, de zogenaamde ‘technische’ vaardigheden of vaardigheden die duidelijk verband houden met knowhow, als gemakkelijk te verwerven worden beschouwd. Laten we de realiteit onder ogen zien: in veel gevallen is de focus op ‘soft skills’ een vorm van afzien van de werkelijke kennis en het leertraject van werknemers.

De beoordeling van soft skills zoals samenwerking, creativiteit of communicatie is gebaseerd op verklaringen en enkele tests die gemakkelijk te omzeilen zijn. Rekruteren op basis van ‘soft skills’ blijft een gok, een sprong in het onbekende. We hebben namelijk (nog) geen instrument waarmee we kunnen voorspellen hoe de ‘chemie’ zal zijn tussen werknemers die niet hebben gevraagd om samen te werken.

Leren om positief met anderen om te gaan: een levenslang proces

De algemene formule om levenslang leren te bevorderen is nog nooit zo relevant geweest. Soft skills zijn een gebied dat voortdurend moet worden verkend. Ze evolueren met de tijd en veranderen met de lokale culturen. Daarom is de ontwikkeling van deze vaardigheden een proces dat nooit af is.

Het gaat erom dat we ons kunnen integreren in een collectief, er actief aan deelnemen en een gezonde en ‘effectieve’ relatie ontwikkelen met de mensen om ons heen. Er zijn zoveel variabelen. Er zijn zoveel verschillende configuraties. In werkelijkheid zijn we nooit helemaal voorbereid op de manier waarop we samen zullen leven en werken. Hoe kunnen we dan in twee of drie sollicitatiegesprekken een beeld krijgen van de sociale vaardigheden van een toekomstige medewerker? Dat is een uitdaging, of vaker nog, pure illusie…

Alles gebeurt in de interfaces…

De volgende moeilijkheidsgraad bij het beoordelen van die verdomde soft skills betreft de collectieve dimensie. Aan HR-tools geen gebrek. Functiebeschrijvingen, individuele doelstellingen, beoordelingsformulieren, carrièreplannen… en nog veel meer! Maar geen van deze tools modelleert, voor zover wij in de praktijk hebben kunnen vaststellen, de interfaces, d.w.z. de noodzakelijke interacties tussen collega’s en tussen afdelingen. Het zijn echter juist op deze plaatsen en op deze momenten dat de relationele vaardigheden waar we ons vandaag mee bezighouden, een rol spelen.

Soft skills worden ingezet wanneer we moeten communiceren met anderen, en er zijn maar weinig functies en taken waarbij we al deze situaties kunnen bepalen. Hoe gaan we om met het gebrek aan erkenning? Hoe gaan we om met provocaties? Hoe blijven we bescheiden wanneer we het gevoel hebben dat we net de vergadering die net is afgelopen volledig hebben gedomineerd? We weten het niet… En toch staat onze werkrelatie op het spel. Het zijn deze beslissende momenten die het verschil maken.

En toch worden soft skills nog steeds niet in het onderwijsprogramma opgenomen.

Het grootste mysterie is dat deze vaardigheden vrijwel afwezig zijn in onze scholen, hogescholen en universiteiten… Ze komen slechts zijdelings aan bod in het basisonderwijs, waardoor men zich kan afvragen waarom dit onderwerp niet gretig wordt opgepakt.
Er zijn natuurlijk enkele uitzonderingen. Een paar geïsoleerde instellingen die andere pedagogische benaderingen aanbieden, richten zich op samenwerking en collectief succes. Maar dat zijn er maar weinig.
Misschien vindt onze samenleving dat het de taak van ouders is om deze zachte vaardigheden aan hun kinderen door te geven… We kunnen alleen maar dromen.
Soft skills worden voornamelijk verworven door oefening en persoonlijke ontwikkeling, en in ieder geval op lange termijn. Elke dag leren we omgaan met nieuwe medewerkers, partners, klanten, enz. Op die manier verrijken we onze vaardigheden.
Rekruteren op basis van soft skills zou dus wel eens een vrome wens kunnen zijn, of zelfs een erkenning van onmacht. Het blijft dan ook het beste om te vertrouwen op onze intuïtie en onze collega’s, wat ongetwijfeld de beste optie is om het risico op verkeerde aanwervingen te beperken. Met een heldere, collectieve en optimistische blik kunnen we zeker de bedriegers herkennen en alle anderen een kans geven.

Jean-Paul Erhard