Wanneer we het personeelsbestand van een bedrijf samenstellen of herzien, denken we aan profielen, vaardigheden en prestatieniveaus. Op de achtergrond speelt altijd een vaststaand principe mee dat ons geruststelt: als we slimme mensen bij elkaar brengen met vaardigheden en persoonlijkheden die elkaar aanvullen, moet het wel lukken. Sorry. Zo werkt het niet.
Overal om ons heen zijn er talloze organisaties die (zeer) goede professionals bij elkaar brengen en toch niet de verwachte resultaten opleveren. Door welke vloek komt dat? Dat komt juist omdat de resultaten niet afhangen van de individuen die verantwoordelijk zijn voor het behalen ervan, maar wel van de manier waarop zij hun onderlinge relaties vormgeven en faciliteren. Waarom en hoe? Dat is hier en nu.

Geen sprint, geen marathon… Het bedrijfsleven is een relaisrace.

Om elkaar goed te begrijpen, moeten we vaststellen hoe we ons de ideale werking van ons bedrijf voorstellen. Is het een race waarbij iedereen in zijn eigen baan blijft en streeft naar de beste tijd? Gaat het om een sprint of om een langeafstandsrace die veerkracht en vooruitdenken vereist? Of willen we liever dat het een estafette is waarin de beste atleten samenwerken en elkaar het stokje doorgeven? Wij pleiten uiteraard voor deze derde optie.

Coördinatie, timing, de onderlinge verbinding tussen individuele prestaties… De vergelijking is nuttig in zoverre dat ze ons doet beseffen dat het in wezen een kwestie is van vloeiendheid en interactie. Overigens mislukken estafettes altijd op het moment dat het stokje moet worden doorgegeven. Dat is het beslissende moment: het moment waarop men zich moet terugtrekken om plaats te maken voor degene die de race naar de finish voortzet. Individuele prestaties zijn niet voldoende. Het is bij de wissels dat wereldrecords worden verbroken, ook al zijn de kracht en snelheid van elk teamlid doorslaggevend. Het is dus belangrijk om het hoofd op te houden en met elkaar verbonden te zijn om de estafette optimaal door te geven.

Technologieën die ons dichter bij elkaar brengen of juist verder uit elkaar drijven?

Een ander belangrijk aspect van onze dagelijkse gang van zaken: de digitale transformatie… Wat is dan het effect op middellange en lange termijn van technologieën op onze relatie met onze collega’s en zelfs met onze naasten? Het is tegenwoordig bijna ‘normaal’ om volledig virtuele relaties te onderhouden. Er zijn nu eenmaal mensen met wie we samenwerken zonder ze ooit in het echt te hebben ontmoet… Dat is geen uitzonderlijke situatie meer. Hebben relaties op afstand invloed op de kwaliteit van het gezamenlijke werk?

Wij denken dat ze het voordeel bieden van een betere toegankelijkheid en een prettig gevoel van efficiëntie geven. Een nadeel is echter dat we het oppervlakkige karakter van de relaties die via deze communicatievormen ontstaan, alleen maar kunnen betreuren. We zijn samen zonder dat we dat echt zijn. Er is een snelle uitwisseling van informatie, maar dat garandeert geen samenhang. De collectieve ervaring is oppervlakkig en het gebrek aan ‘gedeelde ervaringen’ vertaalt zich heel vaak in een schrijnend gebrek aan solidariteit. Vandaar het belang van het cultiveren van een hybride aanpak, waarbij de efficiëntie van het digitale wordt afgewisseld met de diepgang van het face-to-face contact.

De verleiding tot het isolement dat ons steeds meer bedreigt, weerstaan

Laten we tot slot nog een punt van zorg delen ter afsluiting van dit nieuwe pleidooi voor het collectief. We hebben al vaak gesproken over de – positieve en negatieve – gevolgen van de systematische individualisering van de arbeidsrelatie. Dit is ongetwijfeld de belangrijkste verandering in de arbeidswereld van de afgelopen twintig jaar, en die ontwikkeling zet zich vandaag de dag nog steeds voort.
Het risico dat vandaag de dag reëel is, is misschien wel een direct gevolg daarvan. Het is het in zichzelf terugtrekken en het isolement dat zich vandaag de dag in het dagelijkse werkleven nestelt. En dat is gevaarlijk…

Langzaam maar zeker hebben we de illusie gekoesterd dat we in ons eentje kunnen leven en werken, in volledige autonomie, zonder enige afhankelijkheid van anderen die natuurlijk hun eigen agenda’s hebben.

En we zijn vaak getuige van absurde situaties waarin de beste teamgenoten in een opwelling besluiten om niet meer samen te werken, of elkaar soms zelfs het leven zuur te maken.
Onze rol is tweeledig wanneer dit gebeurt, en schommelt zoals altijd tussen schaduw en licht.
Aan de donkere kant is het altijd nuttig om eraan te herinneren dat niemand onmisbaar is en dat isolatie tot niets goeds leidt… En aan de lichte kant moeten we onophoudelijk hameren op dit eenvoudige principe: als individuen niet de sleutel zijn tot het goed functioneren van onze samenlevingen en onze bedrijven, dan is dat omdat het hun relaties en onderlinge afhankelijkheid zijn die de kwaliteit en het succes van al onze projecten bepalen. Conclusie? Altijd samen zijn.

Jean-Paul Erhard